Qəbələ Dövlət Tarix-Bədii Qoruğu
Qəbələ Dövlət Tarix-Bədii Qoruğu
Ünvan: AZ3613, Qəbələ rayonu, Çuxur Qəbələ kəndi
Ümumi sahə: 420 hektar
İstifadə forması: Nümayiş və ziyarət obyekti
Qəbələ Dövlət Tarix-Bədii Qoruğu Azərbaycanın ən qədim şəhər mədəniyyətlərindən birinin yerləşdiyi ərazidə fəaliyyət göstərir. Antik və Orta əsrlər dövrünün izlərini qoruyan bu məkan Qafqaz Albaniyasının qədim paytaxtı olmuş Qəbələnin arxeoloji irsini əhatə edir.
Qoruq Qəbələ rayon mərkəzindən təxminən 18 km cənub-qərbdə, Çuxur Qəbələ və Tövlə kəndləri ərazisində yerləşir. Tarixi mənbələrdə şəhərin adı I əsrdə Roma alimi Böyük Plini tərəfindən “Kabalaka”, II əsrdə isə yunan alimi Klavdi Ptolomey tərəfindən “Xabala” kimi qeyd olunub.
Qoruq ərazisində üç əsas tarixi-arxeoloji sahə yerləşir:
- Antik şəhər yeri (50 hektar) - Qaraçay və Qoçalan çayları arasında yerləşir. E.ə. IV əsrdən eramızın I əsrinədək Qəbələnin əsas mərkəzi olub. Tədqiqatlar göstərir ki, bu ərazi daha qədim - Erkən Dəmir dövrü yaşayış yerinin üzərində salınıb.
- Səlbir ərazisi (13 hektar) - Qaraçay və Covurlu çayı arasında yerləşən yüksəklikdə qərar tutur. I əsrdən XII əsrədək olan dövrü əhatə edir. Arxeoloji araşdırmalar burada XV əsrədək yaşayışın davam etdiyini sübut edir.
- Qala ərazisi (12 hektar) - I əsrdən XVIII əsrədək olan mərhələni əhatə edir. Səlbir və Qala sahələri XI əsrdə xəndəklə iki hissəyə ayrılıb.
Bundan əlavə, qoruq ərazisinə Şəhidlər, Kamaltəpə, Xurşidtəpə və digər arxeoloji sahələr daxildir. 2005-ci ildən etibarən burada Azərbaycan və Cənubi Koreya arxeoloqları tərəfindən sistemli qazıntılar aparılır. Tədqiqatlar nəticəsində müxtəlif dövrlərə aid tikili qalıqları, istehsalat ocaqları və oval planlı memarlıq nümunələri aşkar edilib.
Qoruq ərazisində aparılmış qazıntı sahələri konservasiya olunub, məlumat lövhələri və istiqamətləndirici nişanlar quraşdırılıb. Qoruğun yaxınlığında müasir Qəbələ Arxeoloji Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Mərkəzdə iki sərgi salonu (muzey), bərpa laboratoriyası, konfrans zalı, kitabxana və arxeoloji fond yerləşir.
Qəbələ Dövlət Tarix-Bədii Qoruğu həm elmi tədqiqat, həm də mədəni turizm baxımından əhəmiyyətli məkan olmaqla, Azərbaycanın qədim şəhər mədəniyyətini canlı şəkildə təqdim edən unikal tarix platformasıdır.