Azərbaycan dramaturgiyasının banisi M.F.Axundzadənin “Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran”komediyası ilə 1873-cü ildə milli teatrımızın bünövrəsi qoyulmuşdur.
Əsərdə 18-ci əsrdə hökm sürən idarəçilik üsul-idarəsi kəskin satira ilə tənqid edilir.
Hadisələrdən məlum olur ki, vəzir Mirzə Həbib öz vəzifəsini qorumaq üçün, baldızı Nisə xanımı Xana ərə vermək fikrindədir. Nisə xanım isə Xanın qardaşı oğlu Teymur ağanı sevir.
İki arvadının, qaynanası Pəri xanımın və baldızı Nisə xanımın düşdükləri müxtəlif çıxılmaz vəziyyətdən qurtulmaq üçün düşündükləri kələklər ağılsız Mirzə Həbibi gülünc vəziyyətə salır. Ağıllı və tədbirli Azərbaycan xanımları ilə müqayisədə vəzirin və xanın ağılsızlıqları gülüş doğurur. Tamaşa xoşbəxt sonluqla, dənizdə batan Xanın yerinə Teymur ağanın xan keçməsi və sevgilisinə qovuşmasi ilə bitir.
Tamaşanın təlqin etdiyi fikrə görə, baş verən hadisələr yalnız bir cənub şəhərində deyil, xanlıq üsul-idarəsi olan hər bir ölkədə baş verə bilər.
