Mehriban Ələkbərzadə “Kod adı: VXA”
Yaş həddi: 18+
Müəllif: Mehriban Ələkbərzadə (Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar incəsənət
xadimi)
Quruluşçu rejissor: Mehriban Ələkbərzadə (Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar incəsənət
xadimi)
Quruluşçu rəssam: Mustafa Mustafayev
Bəstəkar: Azər Hacıəsgərli
Montaj və qrafika: Benyamin Sayılov
İşıq üzrə rəssam: Vadim Kuskov
Əsas rolların ifaçıları: Xalq artisti Yasin Qarayev, Əməkdar artistlər Kəmalə Müzəffər, Şövqi Hüseynov, Leyli Vəliyeva, Şəfəq Əliyeva, Nəsibə Eldarova, Qəmər Məmmədova, Elnur Kərimov, İlham Əsədov, Mehriban Abdullayeva, Gülər Nəbiyeva, Nofəl Vəliyev, aktyorlardan Zemfira Əbdülsəmədova, Günel Məmmədova, Səbinə Məmmədzadə, Aygün Fətullayeva, Asya Atakişiyeva, Xalidə Əliməmmədova, Sevinc Əziz, Kərəm Hadızadə, Araz Pirimov, Ceyhun Məmmədov, Anar Seyfullayev, Mirzə Ağa Mirzəyev, Şəbnəm Hüseynova, Könül Əbil, Fəridə Qurbanova, Rəşad Səfərov, Elşən Şıxəliyev, Elşən Hacıbabayev, Nurlan Süleymanlı, Vüqar Məmmədəliyev
Janr: tarixi, sənədli-bədii dram
Tamaşanın müddəti: birhissəli – 2 saat 20 dəqiqə
Dövlət mükafatı laureatı, Əməkdar incəsənət xadimi Mehriban Ələkbərzadə müəllifi və quruluşçu rejissoru olduğu 30-cu illər repsessiyasına məruz qalan Azərbaycan qadınlarına həsr edilmiş “Kod adı: VXA” tamaşası ilə tariximizin ən müdhiş səhifələrindən birini vərəqləyir.
Tamaşa repressiya qurbanlarından biri - Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, ictimai xadim, tanınmış maarifçi Əhməd Cavadın anadan olmasının 130 illiyinə, eyni zamanda, repressiyaya məruz qalıb ləyaqətini qorumağın nümunəsini göstərən Şükriyyə Axundzadənin timsalında 26 min qadının məşəqqətli həbs, sürgün həyatına həsr olunmuş sənədli, tarixi hadisələrdən bəhs edir.
Mehriban Ələkbərzadə müəllifi və quruluşçu rejissoru olduğu “Kod adı: VXA” təvsirində tarixi-sənədli faktlara istinad edərək, ötən əsrin 30-cu illərinin müdhiş mənzərəsini yaradır:
-Azərbaycanın nurlu şəxsiyyətlərinə ”vətən xaini” damğası vurub onları da, qadınlarını da həbs edirlər. “Stalinçilər” Bayıl təcridxanasında qadınlarla qeyri-insani rəftarla davranır, ağır işgəncələr verirlər. Uzun sürən istintaq prosesindən sonra günahsız qadınlara iş kəsirlər: kiminə 8, kiminə 10, kiminə də 15 il. Qadınlar buna şükür edirlər ki, istintaq prosesi bitdi. İşgəncədən qurtulan qadınlar gələcəyə ümidlə baxır, cəza müddəti bitdikdən sonra, nəhayət, əzizləri
ilə görüşəcəklərinə ümid bağlayıb sevinirlər. Qarşıda onları hansı cəhənnəm əzabı gözlədiyini bilmədən sevinirlər. Onları günlərlə soyuq vaqonlarda, ac-susuz Akmola aparırlar. Orada qadınları heyvan kimi işlədir, vəhşi kimi davranırlar. Bu qadınların arasında ağır işgəncələrə dözməyib intihar edənlər də olur, hər cür işgəncəyə dözüb namusunu qoruyanlar da. Hələ sahibsiz qalan 1502 uşaqdan biri də onların arasındadır. Bu uşaq özünü, nəslini tanımağa,
haramdan törənmədyini öyrənməyə çalışır.
Tamaşa ağır faciələrin təsviri fonunda cərəyan etsə də, sabaha bir ümid var: bir gün bu əzab bitəcək, evlərinə qayıdıb əzizlərinə qovuşacaqlar! Nə qədər ağır olsa da, zaman keçir, qadınlar artıq azadlıqdadırlar...
Müəllif öz qəhrəmanlarının dilindən qayəsini belə izhar edir: “İndi bizdən hər
hansı nişanə qalıbsa, bizi xatırlayırsınızsa ...demək ki, biz olmuşuq... Yaşamışıq... Şahidsiz, sübutsuz...həyatımızı, şərəfimizi xərclədilər. Biz həyatın dibində...oradan da aşağıda idik...Əsas odur ki, bizi xatırlayın.”
Bu, şərti olaraq, 37 qadına vida borcumuzdur! Əslində onlar 26 min nəfər idi... Bu qadınlar tarixin görünməyən qəhrəmanları idilər... Tarix səsli müharibələrdən başqa səssiz savaşlarda da yaşanılır. Tarixin səssiz, zərif və çox güclü qadın iştirakçıları var. Onlar təkcə fiziki deyil, mənəvi qələbəni də əsaslandırırlar.”
Müəllif və quruluşçu rejissor Dövlət mükafatı laureatı Mehriban Ələkbərzadə bir müəllif, bir rejissor kimi geniş tamaşaçı auditoriyasına demək istəyir ki, tariximizi unutmayaq. Dünənini unudanın gələcəyi olmaz!
